Konu Tarihi: 03.11.2010- 21:58

  

---

Kuvvetlerin cisimler üzerindeki etkisinin belirgin olarak   izlenebileceği bir olay da eylemsizliktir. Bir cismin hareketini (durumunu)   koruma eğilimi göstermesine cismin eylemsizliği denir.
Bir   cisim üzerine etkiyen bileşke kuvvet sıfır ise cisim ya durur, ya da sabit   hızla hareket etmeye devam eder.
[ Bağlantıları görmek için üye olmalısınız ]


Duran   cismin üzerine etkiyen bileşke kuvvet sıfır ise cisim durmaya,

hareket halindeki cisim üzerine etkiyen bileşke kuvvet   sıfır ise cisim hareketine devam eder.
Eylemsizlik     olayını günlük yaşamımızın bazı anlarında gözlemleyebiliriz. Sabit hızla     ilerlemekte olan otobüs içindeki öğrencilerin de (yere göre) hızı sabit ve     otobüsün hızıyla eşittir. Sabit hızla giden otobüsün aniden fren yaparak     yavaşladığını düşünelim.
Otobüsün   içinde öğrenciler, eylemsizlik gereği hareketlerini korumak isteyecek ve   hızla öne doğru savrulacaklardır. Bunun nedeni öğrencilere öne doğru etkiyen   eylemsizlik kuvvetidir.
Araçlarda kullanılan emniyet kemerleri bu gibi durumlarda   yolcuları kazalardan korur. Durgun haldeki araba içindeki çocuk da araba gibi   yere göre) hareketsizdir. Araba aniden ileriye doğru hızlandığında,   hareketsizliğini korumak isteyen çocuk adeta koltuğa yapışır. Onu koltuğa   doğru iten kuvvet yine eylemsizlik kuvvetidir.
Her maddenin eylemsizliği vardır. Eylemsizlik, kütle ve   hacim gibi maddelerin temel özelliklerinden biridir. Bir maddenin   eylemsizliği kütlesi ile doğru orantılıdır. Kütlesi büyük olan maddenin   eylemsizliği büyük, kütlesi küçük olan maddenin eylemsizliği küçük olur.   Kütle, eylemsizliğin bir ölçümü olarak da değerlendirilir.
Günlük hayattaki bazı tecrübelerimizle cisimlerin   eylemsizliklerini karşılaştırabiliriz.
[ Bağlantıları görmek için üye olmalısınız ]

Bir bardak üzerindeki karton parçasının üstüne bir     bilyayı şekildeki gibi koyalım. Parmağımızla kartona vurarak ani bir kuvvet     uyguladığımızda, kartonun ileri doğru giderken, üzerine eylemsizlik kuvveti     etkiyen bilyenin bardağın içine düştüğü gözlenir.

Benzer   şekilde üst üste dizili olarak masa üzerinde duran tahta bloklardan en   alttakine bir çekiçle vurulduğunda üsttekiler dağılmadan sadece aşağı   inerler. Bunun nedeni, eylemsizlikten dolayı durgun hallerini koruma eğilimi   göstermeleridir.

Kuvvet ve Hız Değişimi Arasındaki İlişki
Bir cisme aynı anda birden fazla kuvvet etkiyebilir. Bu     kuvvetlerin toplamlarının bileşke kuvvet olduğunu biliyoruz. Bir cisim     üzerine etkiyen bileşke kuvvet net kuvvet olarak da adlandırılır.
Cisme etkiyen kuvvetin yönü, cismin kazanacağı veya     kaybedeceği hızın büyüklüğünü etkiler.

Bir cisme etkiyen net kuvvetin, cismin hızında neden   olduğu değişiklikler aşağıdaki gibi olur.
Bir   cisme hareketi yönünde etkiyen net kuvvet, cismin hızını artırır. Cisim   başlangıçta durgun halde ise cisme kendi doğrultusunda hız kazandırır.
Bir   cisme hareketine zıt yönde etkiyen net kuvvet, cismin hızını azaltır, hatta   cismi durdurabilir.
Sürtünmesi ihmal edilen yatay düzlemdeki bir cisme düşey   doğrultuda şekildeki gibi etkiyen kuvvetlerin cismin hareketine etkisi olmaz.   (Çünkü yüzey tepkisi kuvveti dengeler ve cisme etkiyen net kuvvet sıfır   olur.) Duran cisim durmaya, giden cisim sabit hızla gitmeye devam eder.
Cisimlere   etkiyen net kuvvetlerin büyüklükleri cisimlerin hızlanmalarını etkiler.
Bir   cisme etkiyen kuvvet büyüdükçe cismin hız değişimi de büyür. Büyük kuvvetin   etkidiği cisim daha çok hızlanır.
Kuvvet cisme harekete zıt yönde etkiyorsa büyük kuvvetin   etkilediği cisim daha çok yavaşlar.
Birbiriyle etkileşen cisimler aralarında kuvvet   etkileşimi bulunan cisimler birbiriyle temas edebilecekleri gibi aralarında   belli bir mesafe de bulunabilir.