Konu Tarihi: 07.11.2010- 00:33

  

---

  DIŞ TİCARETİN YARAR VE SAKINCALARI

[ Bağlantıları görmek için üye olmalısınız ]
  Mutlak veya karşılaştırmalı üstünlüğe göre   uzmanlaşma, dış ticaret işlemine girişen her iki   tarafın da kazançlı çıkmasına neden olmaktadır.   Ancak bu ülkelerde faaliyette bulunan her ekonomik   birim bu kazanımdan eşit ölçüde yararlanamaz. Hat*ta   bazı kişi ve firmalar ekonomik anlamda bir kayıpla   bile karşı karşıya kalabilirler.
  Tüketicilerin Elde Ettiği Yarar
Dış ticaretin söz konusu olmadığı bir ortamda yapamayacağınız bazı   şeyler söz konusudur. Örneğin, serada kakao   yetiştirilemediğine göre, dış ticaretin olmadığı bir   ortamda Türkiye'de çikolata yiyemezdik. Ekvator   isimli ülkeden satın almak yeri*ne kakaoyu kendimiz   yetiştirmeye çabalasaydık katlanmamız gereken   maliyet çok yüksek olacağı için yine çikolata   yiyemeyecek, üstelik kaynak israfına neden   olacaktık. Ancak, yukarıdaki bölümde de ele   aldığımız gibi, ithal edilen birçok mal ve hizmet   aynı zamanda yurtiçinde üretilen mal ve   hizmetlerdir. Bu durum direkt ola*rak artan   maliyetlerin bir sonucudur. Yerli firmalar   tarafından üretilen ve aynı za*manda ithali de   yapılan bu mallara ithalata rakip mallar adı   verilmektedir. Tüketiciler daha geniş bir mal   demetinden seçim yapma olanağına sahip oldukları,   it*hal edilen mallar daha ucuz veya kaliteli olduğu   için ithal malların mevcudiyetin*den yarar   sağlamaktadırlar. Öte yandan, ithal edilen malların   yol açtığı rekabet ne*deniyle yurtiçinde üretilen   malların fiyatları da düşük düzeyde kalmakta veya   kalitelerinde bir artış ortaya çıkmaktadır.
  Tüketicilerin dış ticaretten elde ettiği yarar   aşağıda yer alan Şekil 19 1 aracılığı ile   gösterilebilir. Şekilde Sd eğrisi ile   yurtiçi muz arzı, Dd eğrisi ile yurtiçi   muz tale*bi gösterilmektedir. Bildiğiniz gibi   ülkemizde muz üretiminde ithalatın neden ol*duğu   rekabet oldukça güçlüdür. Dış ticaretin söz konusu   olmadığı bir ortamda 1 kg muz için denge fiyatı 2   milyon liradır ve tüketiciler bu fiyattan yılda 300   bin kg muz satın alabilmektedirler. Buna göre muza   yapılan toplam harcama 2 milyon TL x 300 bin kg =   600 milyar TL olur. Diğer ülkeler muz üretiminde   Türkiye'ye göre karşılaştırmalı üstünlüğe sahipse   muzu daha düşük maliyetle üretme ve dolayısıy*la   daha düşük fiyattan satma olanağına sahiptirler.   Örneğin, karşılaştırmalı üstün*lüğe sahip bu   ülkelerin muzu kilogramı 1 milyon liradan   sattıklarını kabul edelim. Serbest ticaretin söz   konusu olması durumunda, tüketiciler artık 1 milyon   liralık fi*yattan 500 bin kg muz tüketebilmekte ve   bunun için yapılan toplam harcama 500 milyar lira   olmaktadır. Muzun kilogram başına fiyatı 1 milyon   liraya düştüğü za*man yerli üreticiler sadece 100   bin kg muz yetiştirdikleri için yurtiçi talep   yurtiçi arzı aşmakta ve 400 bin kg muz ithal   edilmektedir.

Serbest Ticaretin Üretim Üzerindeki Etkisi:   Uluslararası ticaretin olmadığı bir ortamda, alınan   satılan muz miktarı vefiyatı yurtiçi arz (Sd)   ve yurtiçi talep (Dd) tarafından   belirlenmektedir. Bu durumda fiyat 2 milyon TL ve   tüketim miktarı 300 bin kg olmaktadır. Uluslararası   ticaretin serbest bırakılması halinde, global fiyat   olan 1 milyon TL 'den yurtiçindeki tüketicilerin 500   bin kg muz tüketmeleri mümkün olmaktadır. Bu durumda   yerli üreticiler 100 bin kg muz üretirken 400 bin kg   ithal edilmektedir.
  ithalat ve ihracatın bir diğer kategorisi de   hizmetler ticaretidir. Hizmetler ticare*ti de dünya   ekonomisinin hızla büyüyen bir bölümünü   oluşturmaktadır. Örneğin, Türkiye'de ithal edilen   hizmetler içerisinde en yüksek pay yüzde 45 ile dış   borç fa*iz ödemelerine aittir. Türk vatandaşlarının   diğer ülkelerde seyahat ederken yaptık*ları   harcamalar ithal edilen hizmetler kategorisinde yer   alır. Türk turistlerin ve işa*damlarının   yurtdışındaki harcamaları hizmet ithalatı içinde payı   en hızlı artan ka*lem konumundadır. Aynı mantık   turizm gelirleri açısından da geçerlidir. Bu   neden*le Türkiye'ye gelen turistlerin Türkiye'de   yaptıklan harcamalar hizmet ihracatı içerisinde yer   almaktadır. Türkiye'nin hizmet ihracatında en önemli   pay yaklaşık yüz*de 40 ile turizm sektörüne aittir.
2002 yılı verilerine göre, Türkiye 40.9 milyar dolar değerinde mal,   6.9 milyar dolar değerinde hizmet olmak üzere toplam   47.8 milyar dolarlık ithalat gerçekleş*tirmiştir.   Buna göre 2002 yılında yaptığımız her 100 dolarlık   harcamanın yaklaşık 25 doları ithal edilen mal ve   hizmetlere yapılmıştır. Türkiye ekonomisi yaratılan   GSMH açısından dünyanın 22'nci büyük ekonomisi   olduğu için, birçok ülkeyle karşılaştınldığında bu   oran yüksek bir oran değildir. Örneğin bu oran   ABD'de yüz*de 12.5, Almanya ve ingiltere'de yüzde   25, Hollanda'da ise yaklaşık yüzde 45 dü*zeyindedir.   Ancak geçmişe dönük bir değerlendirme yapıldığında,   bundan 10 yıl önce her 100 dolarlık harcamanın 10   dolarını ithal mallara harcadığımız düşünü*lürse   ithalatta önemli bir artış olduğu görülebilir.
  Üreticilerin ve Çalışanların Elde Ettiği Yarar
  Birçok üretim dalı ve bunlarda çalışan işçiler dış   ticaretten çeşitli biçimlerde yarar*lanmaktadır.   Yurtiçindeki bazı endüstriler ancak yurtdışından   sağlanabilen hammaddeye bağlı olarak üretim yapıyor   olabilirler. Benzer şekilde, bazı firmalar da   ürettikleri mallar için yurtdışında üretilen yarı   tamamlanmış ürünleri kullanabilirler. Öte yandan   yurtiçinde mal üretiminde kullanılmak üzere makine   ve teçhizat itha*latı da söz konusu olabilir.
  Dış ticaretin üreticilere ve işçilere sağladığı en   önemli avantaj ihracata dönük sektörler açısından   pazar sağlamasıdır. Örneğin, 2002 yılında Türkiye   24.4 milyar doları mal (bavul ticareti ve transit   ticaret dahil), 14.8 milyar doları da hizmet   ihra*catı olmak üzere toplam 39-2 milyar dolarlık   ihracat gerçekleştirmiştir. Çoğu zaman ihracatın   ülke içinde iş olanakları yarattığını görme*mize   karşın, ithalatın da nakliye, dağıtım ve satış   işlemleri için iş olanağı ve gelir yarattığını   gözden kaçırırız.
  Daha sonra ayrıntılı olarak ele alacağımız gibi,   2002 yılında gerçekleşen toplam ihracat 39.2 milyar   dolar, toplam ithalat 47.8 milyar dolar olduğu için   net ihracat değeri -8.6 milyar dolar olarak   belirlenmektedir. Bu rakam GSMH hesaplanırken   negatif bir değer olarak göz önüne alınmakta, bir   diğer deyişle GSMH'yı azaltıcı yönde etkilemektedir.
  İthalata Rakip Mallar Üreten Firmalar ve İşçilerin   Kayıpları
Ülkedeki bazı sektörlerin karar alıcılar üzerinde ithalata karşı   koruma önlemleri alınması konusunda yaptık*ları   baskılar dış ticaretten kimin kayba uğradığı   konusunda iyi bir göstergedir. Ülke içinde birçok   sektör (otomobil, hayvancılık, iplik gibi) ithalata   karşı kendilerinin korunmasını talep etmekte ve bu   konuda çeşitli baskı grupları (işveren ve işçi   sendikaları gibi) çeşitli girişimlerde   bulunmaktadırlar. Bu sektörlerde fabrikaların   kapanmasının ve çalışanların işlerini kaybetmesinin   ülke içinde çeşitli güçlüklere yol açacağı açıktır.
  Çalışanlar ve ithalata rakip mallar üreten   endüstriler için serbest ticaret mali*yetli   olabilir. Ancak bu maliyetlerin yurtiçi rekabet   sonucu ortaya çıkan maliyetlerden farkı yoktur.   Örneğin, otomobil ve kamyon sektörünün rekabeti   nedeniyle de*miryollarının uğradığı kayıpları   düşünürseniz sorunu kolayca kavrayabilirsiniz. Bu   nedenle piyasa mekanizması maliyetlere ve   tüketicilerin talebine göre kaynakların en etkin   kullanım alanlarında kullanılmasını sağlar. Bu   mekanizmanın yurtiçinde mi, yoksa yurtdışında mı   olduğu önemli değildir.
Bir ekonomide ithalat nedeniyle bazı sektörlerin satışları azalır,   ihracat nede*niyle bazı sektörlerin satışları   artarsa sermaye ve işgücünün satışların azaldığı   sek*törlerden arttığı sektörlere doğru kayması   gerekir. Burada sorun söz konusu üre*tim   faktörlerinin birbirlerini tam ikame edememeleri   olasılığıdır. Bu durumda üre*tim faktörlerinin bir   üretim kolundan diğerine aktarılmaları sürecinde   bazı güçlük*ler yaşanacaktır. Örneğin, ithalat   nedeniyle yerli otomobil üretiminin azaldığını,   ihracat nedeniyle tekstil üretiminin arttığını   düşünelim. Böyle bir durumda Bursa'da-ki otomobil   endüstrisinde çalışan ve işini kaybeden bir işçi,   tekstil sektöründe üre*timin yoğun olarak   gerçekleştirildiği bir başka kente gidemeyebilir.   Öte yandan, özellikle sabit sermaye mallannın   mobilitesi çok daha düşüktür. Yukarıda verdiği*miz   örneği göz önüne alırsak, otomobil üretiminde   kullanılan makinelerin tekstil ürünleri üretiminde   kullanılması mümkün değildir. Üretim faktörlerinin   endüstriler arası geçişi tedrici olarak gerçekleşir   ve geçiş süreci oldukça yavaş ve sancılı olabilir.   Örneğin, ABD'de dış rekabet nedeniyle işini kaybeden   işçilere Dış Ticarete Uyum Yardımı adı altında bir   işsizlik ödemesinde bulunulmaktadır.
  Uluslararası Mal Fiyatları
  Uluslararası ticaret çeşitli ülkelerdeki mal   fiyatlarının eşitlenmesini sağlar. Muz ticaretinin   serbest bırakılmasından önce Türkiye'de muz oldukça   pahalı bir meyve iken Ekvator'da oldukça ucuzdu.   Uluslararası ticaretin serbest bırakılması ile   arzdaki artış sonucu Türkiye'de muz fiyatı düşme   eğilimine girerken, artan talep sonucu Ekvator'da   artma eğilimi gösterecektir. Bu uyum sürecinin   sonunda, nakliye maliyetleri ve ithalatta alınan   vergiler hariç, iki ülkede fiyat eşitlenme   eğiliminde olacaktır.