KETEN
Sade, serin, doğal, dayanıklı, zarif...
İlk Çağ'da dokumacılıkta, pamuktan sonra en fazla kullanılan hammadde ketendir. Beş bin yıllık eski Mısır mezarlarında bulunan keten dokumalar, bu lifin çok eski zamanlardan beri kullanıldığının kanıtıdır.
Mısırlılar'a göre tanrı İsis dokumacılığı öğretendir, kardeşinin ve eşi Osiris'in bedenini sarmak için keteni bulmuştur. Aynı çağda, Babilliler'in yün ve keten dokumaları ise mükemmeldir. Mısırlılar keteni çok farklı kalite- lerde dokuyarak üretmişlerdir. Bu dönemde sarı ve kırmızı olarak ta renklendirilen keten en çok beyazlatılmış olarak kullanılmıştır.
Olağanüstü inceliği nedeniyle şairler onu “dokunmuş hava”ya benzetmişlerdir. Keten, firavunlardan mumyalara tüm eski Mısır'ı giydirmiştir. Fenikeli tüccarlarca Galya ve Britanya'ya götürülen keten daha sonra Romalılar tarafından benimsenmiş ve İmparatorluğun her yerine yayılmıştır. Ortaçağ Fransa'sında keten kullanımı, derideki yaraları iyileştirdiği fark edilince daha da yaygınlaşmıştır. Daha sonra Kuzey Avrupa'da ketenin yetiştirilmesi gittikçe yaygın hale gelmiştir. XVIII. yy da dokuma tezgậhlarının icat edilmesiyle keten büyük ölçüde tüketilmeye başlanır.
Keten nedir?
Keten, doğal bir elyaftır. Keten bitkisinin saplarından üretilir. Adı Arapça “kutan”dan gelen bu elyaf, rutubetli ve serin iklimlerde yetişir. Tohum için yetiştirildiğinde bezir yağı elde edilir. Lifleri kullanılacaksa, bitki körpeyken kesilir. Her bitki sapında ortalama bin tane keten sap elyafı vardır. Keten sapının % 25 i elyaf olarak işe yarar. Keten bitkisi elyaf haline gelinceye kadar üç işlemden geçirilir; çürütülür, dövülür ve eğrilir.İplik haline gelince dokunur.
Çok dayanıklı olması ve esnememesi nedeniyle döşemelik olarak ta kulanılan keten, toz çekmez ve kendini bırakmaz. Güneşte rengi solmaz. Duvara asıldığında ses ve ısı yalıtımı sağlar. Yumuşak, emici ve tüylenmeyen dokusuyla banyo ve mutfakta idealdir. Havadar ve rahat olduğu için yatak örtüsü olarak kulanıldığında cilde tazelik ve ferahlık hissi verir. Pamuktan üç kat daha sağlam ve parlaktır. Parlakliğı yüzünden yansıma özelliği taşır, serinleticidir. Nem emiciliği pamuktan daha yüksektir. Isıya dayanıklıdır. Perdeler, peçeteler, döşemelikler, halılar, koltuk kılıfları, yatak örtüleri, şeritler, bezler, çamaşırlar... Keten her yerde kullanılabilir. Eskidikçe güzelleşir.
Ahmet KOÇAK
_________________________________
